DSCF2294Όπως είναι γνωστό από το ξεκίνημα του πολιτισμού ο άνθρωπος επιθυμούσε να απεικονίζει τον εαυτό του και ιδιαίτερα το πρόσωπο του με διάφορους τρόπους. Ιστορικά η πρώτη «selfie» φωτογραφία εμφανίστηκε το 1839 όταν ο γνωστός φωτογράφος Robert Cornelius κατάφερε να τραβήξει μία φωτογραφία του εαυτού του, μένοντας ακίνητος από 3 έως 15 λεπτά στην αυλή του σπιτιού του. Η πρώτη έφηβη επίσης που αναγνωρίζεται σε πόζα «selfie» είναι η Μεγάλη Δούκισσα Αναστασία της Ρωσίας, η οποία αυτό-φωτογραφήθηκε με τη βοήθεια ενός καθρέφτη το 1914 ενώ ήταν μόλις 13 χρόνων. Στις μέρες μας η «selfie» είναι μια φωτογραφία που βγάζει κάποιος μόνος του, συνήθως με το έξυπνο κινητό του τηλέφωνο ή με μια webcam και αναρτάται σε κάποια ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης. Η λέξη αυτή  είναι καλό να αναφέρουμε ότι επιλέχθηκε ως λέξη της χρόνιας για το 2013 από το μεγάλο λεξικό της Οξφόρδης.

Από πού πηγάζει η ανάγκη για «selfie» ;

Πολλές φορές αναρωτιόμαστε από που πηγάζει αυτή η φρενίτιδα με τις «selfie» φωτογραφίες. Συχνά βλέπουμε αρκετούς από τους φίλους μας να ανεβάζουν συνεχώς νέες αυτό-φωτογραφίες, δείχνοντας άλλοτε τόπους που επισκέπτονται, άλλοτε νέα ρούχα και άλλοτε τον εαυτό τους σε διάφορες προσωπικές στιγμές.  Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τι ωθεί αυτούς τους ανθρώπους  στο να ανεβάζουν «selfie» φωτογραφίες, θα πρέπει να αναφέρουμε τις σημαντικότερες ψυχολογικές και κοινωνικές ανάγκες που κρύβονται πίσω από αυτό το φαινόμενο.

Συμφώνα με την  ψυχολόγο  Ερμιόνη Κανιώρη στην περίπτωση των «selfies», ισχύει , η γνωστή ρήση του Ρενέ Ντεκάρτ, το “κοινοποιώ άρα υπάρχω”. Ο λόγος που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε κοινοποιήσει μία φωτογραφία μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν είναι άλλος από το να αποδείξουμε πως περάσαμε και εμείς από αυτό το μέρος, κάναμε και εμείς παρέα με αυτούς τους ανθρώπους, είχαμε και εμείς ανάλογες εμπειρίες όπως και οι γύρω μας. Έχουμε ανάγκη να μοιάζουμε με τους άλλους και επίσης να δείχνουμε ότι έχουμε μία γεμάτη ζωή… πιθανόν για να προκαλέσουμε και λίγο τον φθόνο κάποιων. Η ανάγκη του να νιώθει κάποιος ότι ανήκει κοινωνικά είναι αρκετά σημαντική για την υγιή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του άτομου. Έχει αποδειχθεί ότι διαδραματίζει σημαντικό ρολό επίσης και στην αυτοπεποίθηση του άτομου.

Ο καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νοτίου Καρολίνας στις ΗΠΑ, Keth Campbell, αναφέρει  ότι ένας από τους λόγους που αγαπάμε και τρελαινόμαστε για τις  «selfie» φωτογραφίες, είναι ακριβώς  επειδή χρησιμεύουν ως μια δημιουργική διέξοδος. Για πολλά άτομα μια «selfie» αποτελεί μια καλλιτεχνική δημιουργία. Πρόκειται για μια σύγχρονη παραλλαγή αυτοπροσωπογραφιών ενός ζωγράφου.

Οι «selfies», μας επιτρέπουν επίσης να ασκούμε μεγαλύτερο έλεγχο στο πώς οι άλλοι μας βλέπουν και μάλιστα σε απευθείας σύνδεση και αυτό είναι ελκυστικό. Χάρη στον μπροστινό φωτογραφικό φακό των σύγχρονων κινητών τηλεφώνων, μπορούμε να πάρουμε αμέτρητες φωτογραφίες του εαυτού μας  μέχρι να έχουμε μια εικόνα που να είμαστε στην ευχάριστη θέση να την μοιραστούμε με τον online κόσμο. Είναι ενδιαφέρον να επισημάνουμε ότι σε πρόσφατες έρευνες, διαφαίνεται ότι η επιλεκτική παρουσίαση του εαυτού μας μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά την αυτοεκτίμηση καθώς επίσης και να τονώσει την εμπιστοσύνη μας.

Βάσει αυτού του φαινομένου πλέον, υπάρχουν κάποιες αυθόρμητες και οικείας ποιότητας «selfies», οι οποίες  έχουν αλλάξει τον τρόπο που μοιραζόμαστε και θυμόμαστε τα προσωπικά μας γεγονότα . Τις περισσότερες φορές δεν συλλέγουμε απρόσωπα αυτόγραφα όταν συναντάμε μια διασημότητα στο δρόμο , ούτε τραβάμε φωτογραφίες τύπου καρτ-ποσταλ,για να μοιραστούμε στα ταξίδια μας. Αντί αυτού,  πλέον προτιμούμε να συλλάβουμε με τον φωτογραφικό μας φακό μια μοναδική στιγμή με εμάς και να το μοιραστούμε με τους φίλους μας αμέσως.

Ο Δρ. Andrea Letamendi επισημαίνει ότι  « ψυχολογικά ομιλούντες μπορεί να υπάρχει κάποιο όφελος αν διαμοιράζουμε τα αυτό-πορτρετα μας, επειδή η πρακτική αυτή είναι συνυφασμένη στην κοινωνική μας κουλτούρα και είναι τρόπος να επιδρούμε κοινωνικά με τους άλλους». Ένα απλό παράδειγμα, είναι όταν πολλές φορές λέμε στους φίλους μας από εκεί που θα πας στείλε μας και μια «selfies», να δούμε πως περνάς. Έτσι κάνοντας και εμείς και οι φίλοι μας το ίδιο επικοινωνούμε μεταξύ μας με αυτό τον τρόπο

Άλλη μια σημαντική επισήμανση έρχεται από την κλινική ψυχολόγος Δρ. Liza Orban, μέλος του (British Psychological Association), η οποία ανέφερε στο BBC trending ότι η «selfie» είναι ένα είδος αυτό-εξερεύνησης αλλά και κοινωνικού πειραματισμού που παρουσιάζει πολύ μεγάλη απήχηση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έτσι αισθανόμαστε ασφαλής, νιώθουμε  αυτοπεποίθηση και μπορούμε να ξεπεράσουμε οποιοδήποτε εμπόδιο, ενώ παράλληλα  διατηρούμε τον έλεγχο. Αυτός είναι ίσως ο λόγος που οι «selfies» είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τους εφήβους, οι όποιοι τις χρησιμοποιούν ως μέρος της διαμόρφωσης της ταυτότητας τους.

Τέλος ο  ψυχολόγος  Δρ.  Andrew Przybylski , προσθέτει ότι η «selfie» μπορεί να θεωρηθεί ως ναρκισσιστική επειδή έχει σχεδιαστεί για να προσελκύσει και να εντυπωσιάσει ένα φανταστικό κοινό, αλλά τόνισε ότι δίνει έμφαση στην έντονη ανάγκη του φωτογράφου για προσωπική ικανοποίηση και την επιθυμία του να ανήκει στο κοινωνικό του περιβάλλον. Έτσι λοιπόν καθίσταται ζωτικό εργαλείο και μια μέθοδος για να συνδεθεί κανείς με τους άλλους.

Είναι προφανές από τα παραπάνω στοιχειά ότι η «selfie»  είναι ένα φαινόμενο άμεσα συνδεδεμένο με τον ψυχολογικό και κοινωνικό μας περίγυρο.

Πότε οι «selfies»  γίνονται «επικίνδυνες»;

Όσο διασκεδαστικές και αν είναι, δεν είναι και τόσο αθώες . Οι πανεπιστημιακές μελέτες έχουν φέρει στην επιφάνεια τα ακόλουθα στοιχεία.

  • ‘Έρευνα του πανεπιστήμιου του Οχάιο συνδέει τη συνήθεια των αντρών να αυτό- φωτογραφίζονται με ψυχοπαθητικές τάσεις. Η αυτό-φωτογράφιση και η επεξεργασία των φωτογραφιών όταν μιλάμε για ανδρικό πληθυσμό, θεωρούνται ενδείξεις ναρκισσισμού και αυτό-αντικειμενοποίησης με μερικές φόρες εμφανή αντικοινωνικά χαρακτηριστικά.
  • Υπάρχουν αρκετές μελέτες που αποδεικνύουν πως τα άτομα τα οποία τρελαίνονται για «selfie» τείνουν να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Τα αυτοπροαίρετα δημοσιεύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,  δίνουν τον επιθυμητό θαυμασμό και τη αναγνώριση με «like», σχόλια και προσωπικά μηνύματα.
  • Όπως απέδειξε παλαιότερη μελέτη του 2013 , οι «selfies»  μπορούν να αποδειχτούν απειλή για την σχέση σας. Συγκεκριμένα , άτομα που αγαπούν τις «selfies»  (σε σημείο αρρωστημένο) τείνουν να αποξενώνονται από την οικογένεια, φίλους και νιώθουν ότι δεν παίρνουν αγάπη από τους συντρόφους τους.
  • Όπως αποδείχτηκε τα αυτοπροαίρετα δημοσιεύματα στα κοινωνικά δίκτυα κουράζουν . Όταν ένα προφίλ ενημερώνεται τακτικά με «selfies» οδηγεί σε μείωση των φίλων και ακολούθων που μπορεί είτε να σε διαγράψουν , είτε να σε αποκλείσουν . Όλα χρειάζονται μέτρο.
  • Σίγουρα δεν είναι αναγκαίο να επιβεβαιωθεί από μελέτες ότι η έμμονη για τέλειες «selfies»   είναι και ένδειξη κάποιας διαταραχής. Αν κάποιος ξοδεύει αρκετές ώρες αυτό-φωτογραφίζοντας των εαυτό του ξανά και ξανά, έτσι ώστε να βρει την κατάλληλη οπτική γωνία για να κρύψει σπυράκια , ρυτίδες σημάδια τότε χρειάζεται να αλλάξει ρότα. Η λύση στο πρόβλημα προφανώς βρίσκεται σε μια εσωτερική αλλαγή, που θα σε μάθει να σέβεσαι και να αγαπάς των εαυτό σου από όλες τις οπτικές γωνιές.
  • Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι πλέον για τα καλά στην ζωή μας. Κοιτάζοντας κάποιος το προφίλ μας μπορεί πλέον να βρει αρκετές πληροφορίες για εμάς. Αν για παράδειγμα ένας εργοδότης δει ένα προφίλ γεμάτο με «selfies», αντιλαμβάνεστε ότι δεν είναι και ότι καλύτερο.
  • Μελέτη που έχει διεξαχθεί στο Oregon state University, αναφέρει ότι οι γυναίκες που βγάζουν «σέξι» «selfies», θεωρούνται λιγότερο ελκυστικές. Πέρα από τις αρνητικές εντυπώσεων που δημιουργούν οι «selfies», δημιουργούν και υπόνοια χαμηλού κοινωνικού επίπεδου. 

Ποιες είναι όμως οι διάφορες εξαιρέσεις του φαινόμενου;  Ποτέ ένα άτομο έχει διαφορετικούς λόγους από τους πιο πάνω να επιδίδεται σε απεριόριστες «selfies»;

Σε αυτό το σημείο θα αναφέρω με σειρά διάφορες περιπτώσεις ατόμων που επιδίδονται σε αρκετές αυτό-φωτογραφίες, αλλά δεν είναι απαραίτητο να ισχύουν τα πιο πάνω για αυτούς.

Στην πρώτη περίπτωση έχουμε ένα άτομο που η δουλειά του είναι  δημόσιες σχέσεις. Υποθέτουμε ότι αυτό το άτομο έχει δημοσιεύσει σε ένα χρόνο 125 αυτό- φωτογραφίες. Για αυτό το άτομο τα μέσα κοινωνικής δικτυώσεις είναι ο τρόπος που επικοινωνεί με αλλά άτομα.  Χρησιμοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να περάσει με την εικόνα του/της σε διάφορες φάσεις της ζωής του/της με αυτό-πορτρέτα, μπορεί να εκφράσει το πως σκέπτεται, τι του/της αρέσει, πως ντύνεται, που πάει και πως αυτός/ή κυρίως βλέπει τον εαυτό του/της. Με αυτό τον τρόπο αντλεί σχόλια, και «like»,  αυξάνοντας έτσι την δημοσιότητα του/της. Αυτό βεβαίως, μπορεί εύκολα κάποιος να αντιληφθεί ποσό χρήσιμο για αυτόν/αυτήν είναι.

Ακολούθως, έχουμε το παράδειγμα ενός ατόμου το οποίο είναι σχεδιαστής μόδας ή φωτομοντέλο και υποθέτουμε ότι δημοσιεύει 80 «selfies»  τον χρόνο.  Για αυτό το άτομο, το να προωθήσει ότι έχει σχεδιάσει (στην περίπτωση του σχεδιαστή μόδας) μέσω των αυτό-φωτογραφιών, είναι ένας εύκολος τρόπος να διαφημιστεί χωρίς κόστος σε δικά του άτομα, γρήγορα εύκολα και αποτελεσματικά. Αντιλαμβάνεστε ότι για αυτό το άτομο είναι σχεδόν ζωτικής σημασίας η προώθηση της δουλειάς του. Έχουμε δει αρκετές διάσημες ηλεκτρονικές σελίδες οι οποίες άρχισαν από το facebook.

Η τρίτη περίπτωση έχει να κάνει με την αναφορά ενός Αμερικάνου ψυχολόγου στον οποίο  ο πελάτης του εν λόγω ψυχολόγου, είχε περί τις 60 «selfies» σε ένα χρόνο. Αυτό το άτομο είχε αναφέρει στον ψυχολόγο ότι είχε περίπου 20 περιττά κιλά και ως κίνητρο για να χάσει αυτά τα παραπανίσια κιλά ήταν το να λάβει μέρος στον μαραθώνιο της περιοχής του . Επίσης για να ενισχύσει το κίνητρο του, είχε κοινοποιήσει τον σκοπό του στο facebook, και ως εκ τούτου εάν αθετούσε τον λόγο του θα ρεζιλευόταν ο ίδιος προς τους φίλους του. Έτσι, έβγαζε σχεδόν καθημερινά μερικές «selfies»  για να βλέπει και να βλέπουν και οι φίλοι του την διαφορά στα κιλά μου.

Η τέταρτη περίπτωση αφορά τα άτομα τα οποία πάντα ήθελαν να ελέγχουν τη φωτογραφία που θα βγάλουν, αλλά ποτέ δεν μπορούσαν να το κάνουν επειδή πολύ απλά δεν ήταν αυτοί οι φωτογράφοι. Μια κοπέλα ανάφερε ότι προερχόταν από μια οικογένεια με άτομα τα οποία είχαν φωτογένεια ενώ η ίδια είχε λιγότερη φωτογένεια. Αρκετές φορές αναφέρει ότι, φίλοι της την έκαναν tag σε φωτογραφίες αλλά αυτή αμέσως τις έκανε untag. Αυτό το άτομο με τη βοήθεια του μπροστινού φακού ενός έξυπνου τηλέφωνου έχει την ευκαιρία να πετύχει και να ελέγξει αν αυτή η φωτογραφία που θα ανεβάσει είναι αυτή που θεώρει κατάλληλη να δημοσιεύσει. Σε αυτή την περίπτωση ο έλεγχος είναι αυτό που κάνει την διαφορά. Αυτή η κοπέλα είχε δημοσιεύσει 25 «selfies»  σε ένα χρόνο.

Οι έρευνες δεν βρίσκονται παρά σε αρχικό στάδιο, ενώ αρκετοί από τους ειδικούς μας διαβεβαιώνουν ότι σίγουρα θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος και αρκετές ακόμα μελέτες, για να αποφανθούμε σχετικά με την επικινδυνότητα του φαινομένου, που ίσως τελικά να μην αποτελεί τίποτα περισσότερο από μία μόδα της εποχής που σύντομα θα ακολουθήσει φθίνουσα πορεία.

Τι είναι καλό να προσέχουμε και να έχουμε κατά νου θα διερωτηθεί κάποιος ;

Πρόσφατα η διάσημη ηθοποιός Angelina Jolie είχε προβεί σε δημοσίευση μιας φωτογραφίας  χωρίς  μακιγιάζ και photoshop editing. Στην λεζάντα της φωτογραφίας της, αναφέρει «αυτή είμαι εγώ χωρίς μακιγιάζ και photoshop editing, αγαπώ και εκτιμώ τον εαυτό μου όπως πραγματικά είναι, αν και σαράντα χρονών μου πήρε αρκετό καιρό να το καταλάβω». Αυτή η εξομολόγηση πραγματικά κρύβει και το νόημα για το πώς πρέπει να βλέπουμε τον εαυτό μας. Πρέπει να είμαστε σε θέση να αγαπούμε και να σεβόμαστε τον εαυτό μας τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά. Η εξωτερική εμφάνιση είναι  η μια όψη του νομίσματος. Από την άλλη όμως, είναι  αρκετά αυτά που  πρέπει να κάνουμε ώστε να ομορφύνουμε και τον εσωτερικό μας κόσμο.

Άγγελος Τιτσινίδης
Bsc Ψυχολογία
Msc Ψυχολογία Υγείας.
www.titsinidis.com

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here